ΟΦΑΠ

29 Νοεμβρίου 2016

Μυθολογία

            Η αρχαιότατη επαφή των αρχαίων Ελλήνων με τον Πόντο φανερώνεται από τις αναφορές που κάνουν διάφοροι μύθοι της αρχαιότητας για αυτή την περιοχή.

Ένας από τους άθλους του Ηρακλή ήταν το ταξίδι στα Θεμίσκυρα (η πόλη Τσαρσαμπά κοντά στην Αμισό) για την απόσπαση της ζώνης της Ιππολύτης που ήταν βασίλισσα των Αμαζόνων. Ο Ιάσονας επίσης κατά την Αργοναυτική εκστρατεία προσάραξε το πλοίο του ΄΄Αργώ΄΄ στα παράλια της Σινώπης. Ένας ακόμα μύθος αναφέρει ότι ο βασιλιάς Θόαντας έφτασε στον Πόντο καταδιώκοντας τον Ορέστη και την Ιφιγένεια, ήρωες δύο τραγωδιών του Ευρυπίδη (Ιφιγένεια εν Αυλίδι και Ιφιγένεια εν Ταύροις). Ο Θόαντας τελικά εγκαταστάθηκε στην περιοχή, η οποία εξαιτίας του ονομάστηκε Θοανία (γνωστή και ως Τόνγια). 

Αρχαίος Πόντος

            Πρώτη ελληνική αποικία ήταν η Σινώπη που ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα από την Μίλητο. Η Σινώπη γρήγορα αναπτύχθηκε και ίδρυσε άλλες αποικίες όπως η Τραπεζούντα, τα Κοτύωρα και η Κερασούντα. Η ίδρυση της Τραπεζούντας μάλιστα αναφέρεται ότι έγινε το 756 π.Χ., δηλαδή πριν ακόμα από τη Ρώμη και εκατό χρόνια πριν από την ίδρυση του Βυζαντίου, που αργότερα μετονομάστηκε σε Κωνσταντινούπολη. Ο Ξενοφώντας στο έργο του ΄΄Κύρου Ανάβασις΄΄ αναφέρει τις ελληνικές πόλεις του Πόντου που αντίκρισαν το 401 π.Χ. οι Μύριοι φωνάζοντας ΄΄Θάλαττα, θάλαττα΄΄ μετά από την περιπετειώδη πορεία τους μέσα από τα βάθη της Ασίας. Μετά τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου αναπτύχθηκε στην περιοχή το ελληνιστικό βασίλειο του Πόντου με πρωτεύουσα αρχικά την Αμάσεια και έπειτα τη Σινώπη. Το βασίλειο επεκτάθηκε πέρα από τη Μικρά Ασία την περίοδο της βασιλείας του Μιθριδάτη Στ΄ του Ευπάτορα (120-63 π.Χ.) καθώς τα στρατεύματά του έφτασαν μέχρι και την Αθήνα (88 π.Χ.).

            Τα χρόνια που ακολούθησαν η περιοχή πέρασε στην κυριαρχία της Ρωμαικής αυτοκρατορίας στην οποία με το πέρασμα των χρόνων κυριάρχησε το ελληνικό στοιχείο. Χαρακτηριστικό είναι ότι στο εξής η λέξη ρωμηός (Ρωμαίος) δήλωνε τον Έλληνα για αρκετούς αιώνες από εδώ και πέρα. Μετά τη διάλυση της αυτοκρατορίας από τους Σταυροφόρους το 1204 ιδρύθηκε από τη δυναστεία των Κομνηνών η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας η οποία διατηρήθηκε έως το 1461, οχτώ χρόνια μετά από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς. Ο Πόντος όλους αυτούς τους αιώνες αποτελούσε τα σύνορα του κράτους και από τις συνεχείς μάχες των κατοίκων για την προστασία της αυτοκρατορίας δημιουργήθηκε η παράδοση των Ακριτών, δηλαδή των ηρώων που προστάτευαν τα σύνορα (άκρα) του κράτους.

            Τα χρόνια της τουρκοκρατίας που ακολούθησαν ήταν δύσκολα για τον ελληνικό πληθυσμό του Πόντου. Η οθωμανική διοίκηση με έμμεσο τρόπο (όπως η εξαθλίωση και οι ταπεινώσεις), αλλά και άμεσο (παιδομάζωμα) οδήγησε μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε εξισλαμισμό. Η αποδυνάμωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τα τέλη του 18ου αιώνα σήμανε και την ανάπτυξη του χριστιανικού στοιχείου της περιοχής που σταδιακά αποκτούσε περισσότερα δικαιώματα και έπαιρνε στον έλεγχό του το εμπόριο και τη ναυτιλία. Τα γεγονότα όμως του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου όξυναν τον τούρκικο εθνικισμό και αντιστράφηκε αυτή η τάση. Έτσι αρχισε η γενοκτονία στην οποία χάθηκαν 353.000 άνθρωποι έως το 1924 και την ανταλλαγή των πληθυσμών με τη Συνθήκη της Λωζάνης. Επικεφαλής της προσπάθειας εξόντωσης των Ελλήνων ήταν ο Τοπάλ Οσμάν, συνεργάτης του Κεμάλ. Διατάχθηκαν μαζικές εκτοπίσεις γυναικόπαιδων όπως και η στράτευση των ανδρών στα τάγματα εργασίας. Αυτά τα μέτρα είχαν ως αποτέλεσμα την εξόντωση του πληθυσμού καθώς ελάχιστοι θα επιστρέψουν γλιτώνοντας από την ασιτία και το ψύχος που αντιμετώπισαν στις πορείες του θανάτου. Τα λεγόμενα ΄΄δικαστήρια ανεξαρτησίας΄΄ με έδρα την Αμάσεια μετά από δίκες-παρωδίες διατάσσουν την εκτέλεση της πλειοψηφίας της πνευματικής και οικονομικής ηγεσίας του τόπου.

            Η 19Η ΜΑΙΟΥ ΟΡΙΣΤΗΚΕ ΩΣ ΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ ΚΑΙ ΖΗΤΕΙΤΑΙ Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ.

           

Αντάρτικο του Πόντου

           

            Η γενοκτονία θα λάμβανε μεγαλύτερες διαστάσεις αν ο ποντιακός λαός δεν προέβαλε ένοπλη αντίσταση. Ο αγώνας του αντάρτικου διακρίνεται σε δύο περιόδους. Η πρώτη αρχίζει το 1916 και φτάνει μέχρι το 1918, με την ήττα της Τουρκίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η δεύτερη ξεκινά με την εμφάνιση του Μουσταφά Κεμάλ στον Πόντο, η οποία συμπίπτει και με τη δεύτερη φάση της Γενοκτονίας των Ποντίων που τελειώνει με τον ξεριζωμό. Οι ένοπλες ομάδες που σχηματίστηκαν στα ορεινά εδάφη προστάτευαν τα γυναικόπαιδα από τις βαρβαρότητες των Τούρκων τσετέδων. Τα αντάρτικα σώματα αναπτύχθηκαν κυρίως στον δυτικό Πόντο, στα βουνά της Πάφρας, της Αμισού, της Αμάσειας, της Τοκάτης κ.ά.. Γνωστότερος από τους αντάρτες του δυτικού Πόντου ήταν ο οπλαρχηγός Αναστάσιος Παπαδόπουλος (Κοτζαναστάς) από την περιοχή της Έρπαας. Έδρα του ήταν το βουνό Τοπ-τσαμ που το κράτησε ελεύθερο μέχρι την ανταλλαγή πληθυσμού αποκρούοντας τις επιθέσεις των Τούρκων. Εκεί βρήκαν καταφύγιο πολλοί άποροι και γυναικόπαιδα. Στον ανατολικό Πόντο αναπτύχθηκε το αντάρτικο της Σάντας, με καπετάνιο τον Ευκλείδη Κουρτίδη.

            Τα στοιχεία που υπάρχουν για το έπος του αντάρτικου αγώνα είναι λίγα και στηρίζονται κυρίως στα ημερολόγια μερικών οπλαρχηγών. Ο Γερμανός Καραβαγγέλης, μητροπολίτης Αμισού, υπολογίζει τους αντάρτες σε 20.000.

           

Εγκατάσταση στην Ελλάδα

            Οι περισσότεροι Πόντιοι μετά από τον ξεριζωμό τους από τις εστίες τους εγκαταστάθηκαν στην βόρεια Ελλάδα. Ο κυριότερος τόπος υποδοχής των καραβιών που μετέφεραν τους πρόσφυγες ήταν η Θεσσαλονίκη και πιο συγκεκριμένα η περιοχή της Καλαμαριάς. Εκεί ιδρύθηκε το 1926 ο σύλλογος του Απόλλωνα που έδωσε την ευκαιρία στους πρόσφυγες να ξεφεύγουν για λίγο από την πείνα και τις δυσκολίες της ζωής.

                                                                                                                  Θάνογλου Παυσανίας

                                                                                                                           Ιστορικός

                                                                                             


ΔΙΑΒΑΣΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Κάνε εγγραφή στα ενημερωτικά μας δελτία για να μάθεις όλα τα σημαντικά νέα.